Finch 2.5.0: docs (EN, PL), Kate and VS Code for the new features

- cheat sheets, technicians' and engineers' guides: "\(x)", test blocks, finch fmt, finch.toml,
  the build cache, the chain of calls, threads and atomics, C++/Rust/Android, struct #defines,
  passing structs, why there is no warning for big copies
- Kate (version 4) and VS Code: code inside text, test, min/max/abs/clamp/assert/atomic_...
- finch.toml's name is used only for its entry; other files of the project keep their own name

Co-Authored-By: Claude Opus 5.5 <noreply@anthropic.com>
Claude-Session: https://claude.ai/code/session_016GzNP6r8dg6WDxUVZy8wjL
This commit is contained in:
Nexoniarz 2026-10-29 11:34:41 +01:00
commit bb9702aeba
16 changed files with 778 additions and 60 deletions

View file

@ -12,15 +12,37 @@ Cały Finch na jednej stronie. Wyjaśnienia są w [przewodnikach](../../README.p
|---|---|
| `finch run plik.fch [argumenty…]` | skompiluj i uruchom (argumenty trafiają do programu) |
| `finch build plik.fch [-o nazwa]` | zrób program (`nazwa.exe` na Windowsie) |
| `finch build plik.fch --shared` | zrób bibliotekę (`libplik.so`, `plik.dll`) dla programu w C; jej `export fn` to jej funkcje C |
| `finch test plik.fch` | uruchom jego bloki `test "…" { }`, każdy osobno (także z importowanych modułów) |
| `finch fmt [--check] [pliki/foldery]` | wcięcia wg `{ }` po 4 spacje, bez spacji na końcach linii, najwyżej jedna pusta linia (`--check`: tylko wypisz, co by zmienił) |
| `finch run` / `build` / `test` bez pliku | w folderze z `finch.toml`: jego `entry` |
| `finch ir plik.fch` | pokaż LLVM IR |
| `finch lsp` | serwer języka (korzystają z niego edytory) |
| `finch version` | wersja |
| `-l lib` | dolinkuj bibliotekę C (jak `link "lib"`) |
| `--target windows` / `linux` / `arm64` / `macos` / triple | zbuduj dla innego systemu |
| `--target windows` / `linux` / `arm64` / `macos` / `android` / triple | zbuduj dla innego systemu (`android`: clang z NDK wskazanego przez `ANDROID_NDK_HOME`, zwykle z `--shared`) |
| `-g` | informacje dla debuggera (gdb, lldb, Visual Studio) |
| `-O0` | bez optymalizacji |
| `--trace` / `--no-trace` | błędy w czasie działania pokazują łańcuch wywołań; włączone dla `run`, `test`, `-g`, `-O0`, wyłączone dla zwykłego `build` (kosztuje szybkość) |
Zmienne środowiskowe: `FINCH_PATH` (foldery z modułami), `FINCH_CC` / `CC` (kompilator C, który linkuje).
Zmienne środowiskowe: `FINCH_PATH` (foldery z modułami), `FINCH_CC` (kompilator C, który linkuje), `FINCH_CXX` (dla plików `.cpp`).
Skompilowany kod programu i jego pliki `link "x.c"` zostają w cache (`~/.cache/finch`), dopóki one albo ich nagłówki się nie zmienią.
`finch.toml` (obok kodu; `finch run` w tym folderze nie potrzebuje pliku ani flag):
```toml
name = "gra" # co robi finch build
entry = "src/main.fch"
paths = ["src"] # foldery z modułami
include = ["vendor/SDL3/include"] # nagłówki C
links = ["SDL3", "native/glue.cpp"] # biblioteki i własne .c / .cpp / .o / .a
libdirs = ["vendor/SDL3/lib"]
cflags = ["-DFAST"] # dla własnych plików .c / .cpp
ldflags = ["-Wl,-rpath,."]
[target.windows] # tylko przy budowaniu dla tego systemu (też linux, macos, android, linux-arm64)
links = ["ws2_32"]
```
---
@ -67,7 +89,7 @@ Jedna instrukcja na linijkę, bez średników, `{` w tej samej linijce, bez nawi
| `float` (= `f64`) | `3.14`, `1e9`, `2.5e-3` |
| `bool` | `true` (prawda), `false` (fałsz) |
| `char` | `'A'`, `'\n'` |
| `str` | `"tekst\t\"w cudzysłowie\""`, `"""` kilka linii `"""` (wcięcie zamykających cudzysłowów znika) |
| `str` | `"tekst\t\"w cudzysłowie\""`, `"hp \(hp), prędkość \(v, 2)"` (kod w tekście; `, 2` = dwie cyfry po przecinku), `"""` kilka linii `"""` (wcięcie zamykających cudzysłowów znika) |
| `i8 i16 i32 i64` | ze znakiem, z rozmiarem |
| `u8 u16 u32 u64` | bez znaku, z rozmiarem |
| `f32 f64` | zmiennoprzecinkowe |
@ -225,6 +247,7 @@ Funkcje wbudowane, które mogą się nie udać: `int(s)`, `float(s)`, `read_file
| `s.len` | liczba bajtów (ą, ż… to 2) |
| `s[i]`, `s[i] = 'x'` | znak |
| `a + b` | sklejony tekst |
| `"x = \(x)"` | wartość dowolnego kodu w tekście (`\(x, 2)`: liczba z 2 cyframi po przecinku) |
| `s.sub(a, b)` | fragment a … b-1 |
| `s.find(t)` | pozycja albo -1 |
| `s.contains(t)` | czy zawiera |
@ -279,6 +302,8 @@ Automatycznie tylko wtedy, gdy nic nie ginie: mniejsza → większa liczba, dowo
| `min(a, b, …)`, `max(a, b, …)`, `abs(x)`, `clamp(x, od, do)` | dla dowolnych liczb (twoja funkcja o tej nazwie wygrywa) |
| `error(komunikat)` | `return error("…")` w funkcji `-> T!` |
| `addr(x)` | wskaźnik na x; `addr(fn)` = callback dla C |
| `assert(warunek)`, `assert(warunek, "dlaczego")` | zatrzymaj się z błędem, gdy warunek jest fałszywy (w bloku `test`: ten test nie przechodzi) |
| `atomic_add(p, n)`, `atomic_sub`, `atomic_load(p)`, `atomic_store(p, n)`, `atomic_swap(p, n)`, `atomic_cas(p, stara, nowa)` | liczba całkowita zmieniana też przez inne wątki, przez jej `ptr` (`addr(licznik)`) |
| `new(wartosc)` | wartość na stercie → `ptr[T]` |
| `free(p)` | oddaj ją |
@ -289,7 +314,7 @@ Automatycznie tylko wtedy, gdy nic nie ginie: mniejsza → większa liczba, dowo
| Finch | C |
|---|---|
| `ptr[int] p` | `int *p` |
| `addr(x)` | `&x` |
| `addr(x)` | `&x` (zmienna-struktura podana tam, gdzie idzie `ptr[TaStruktura]`: `pchnij(cialo)` = `pchnij(addr(cialo))`) |
| `p.value` | `*p` |
| `p.pole` | `p->pole` |
| `p[i]` | `p[i]` |
@ -302,6 +327,7 @@ Automatycznie tylko wtedy, gdy nic nie ginie: mniejsza → większa liczba, dowo
- Tablice, teksty i struktury zwalniają się same na końcu swojego bloku. Bez `free`.
- `b := a` kopiuje; wynik wywołania jest przenoszony; `return x` przenosi.
- Przekazywanie struktury: `fn f(Cialo c)` pracuje na własnej kopii (ta u wywołującego się nie zmienia), `fn f(ptr[Cialo] c)` zmienia tę u wywołującego (`f(cialo)` albo `f(addr(cialo))`), metoda dostaje `self` przez adres, nigdy kopię.
- `new(...)` + `free(...)` (często z `defer`) do list wiązanych, drzew, współdzielenia.
- Pamięć z C: funkcjami z C (`malloc` / `free`, `fclose`, …).
@ -326,7 +352,7 @@ import ui/przycisk as p // inna nazwa: p.rysuj()
|---|---|
| `import "x.h"` | funkcje, struktury, enumy, liczbowe `#define`, zmienne globalne |
| `link "nazwa"` | libnazwa.so / nazwa.lib (najpierw pkg-config) |
| `link "plik.c"` | skompiluj własny plik C |
| `link "plik.c"`, `link "glue.cpp"` | skompiluj własny plik C albo C++ (C++: funkcje w `extern "C"`) |
| `addr(mojaFn)` | funkcja Fincha jako callback |
| Typ C | Finch |
@ -341,6 +367,10 @@ import ui/przycisk as p // inna nazwa: p.rysuj()
| `T x[N]` (w strukturze) | `[N]T` |
| `union U` | `U`: `U u`, `u.pole`, `U(pole: v)`, przez wskaźnik do C (nie przez wartość) |
| `#define N 4`, `"tekst"`, `(1u << 3)`, `((Uint64)2)` | stałe (bez makr-funkcji) |
| `#define RAYWHITE (Color){ 245, 245, 245, 255 }` | `Color` |
**`char *` to `str`**: funkcja C, która bierze albo zwraca `char *`, bierze albo daje `str` Fincha (bez `.ptr`, bez zamiany); tylko pole `char *` i `char **` zostają `ptr[char]`.
C++ i Rust: przez nagłówek C. C++ z `extern "C"` (i `link "x.cpp"`), Rust z `#[no_mangle] pub extern "C" fn` zbudowany jako `staticlib` (`link "target/release/libgra.a"`) i nagłówek (napisze go cbindgen).
Wynik `char *` z funkcji C to od razu `str`; struktury przez wartość działają w konwencjach System V, Windows x64 i ARM64 Linux (sprawdzone w emulatorach; macOS przez CI).
@ -357,6 +387,26 @@ Wynik `char *` z funkcji C to od razu `str`; struktury przez wartość działaj
| `can't turn "x" into int` | `int("x")` |
| `can't read the file "…"` | `read_file` (bez `or`) |
| `the key "x" is not in the map` | `m["x"]` |
| `assert failed: dlaczego` | `assert(warunek, "dlaczego")` |
Pod komunikatem wywołania, które do niego doprowadziły (`finch run`, `finch test`, `-g`, `-O0`, `--trace`):
```
gra.fch:6: runtime error: index 3 is out of range (the length is 2)
in Enemy.next (gra.fch:6)
in step (gra.fch:10)
in main (gra.fch:15)
```
## Testy
```c
test "wysokość skoku" { // obok kodu; finch test plik.fch je uruchamia, finch run/build je pomijają
g := Gracz()
g.skocz()
assert(g.y > 0.0, "y to \(g.y)")
}
```
---
@ -406,6 +456,7 @@ s := Stos[int]() Stos[int] t Para[str, int]("wiek", 31) // ni
| `path` | `join(a, b)` `base(p)` `dir(p)` `ext(p)` `stem(p)` `parts(p)` `clean(p)` `is_abs(p)` |
| `time` | `now()` `millis()` `sleep(ms)` `date(t)` `local(t)` `format(t, fmt)` `days_in_month(r, m)` |
| `proc` | `run(cmd)` `output(cmd)` (błąd z jego wyjściem) `env(nazwa, domyślna)` `pid()` `cwd()` |
| `thread` | `spawn(addr(praca), addr(dane))` → `t.join()`; `mutex()` → `m.lock()` `m.unlock()` `m.close()`; `cpus()` (funkcja wątku: `fn praca(ptr arg)`) |
| `fs` | `read_bytes(p)` `write_bytes(p, dane)` `exists(p)` `is_dir(p)` `mkdir(p)` `list(folder)` `remove_dir(p)` `data_dir(app)` |
| `json` | `parse(tekst)` `stringify(v)` `pretty(v)` `new_text/number/bool/null/list/object` `v.get(k)` `v.at(i)` `v.set(k, x)` `v.push(x)` `v.has(k)` `v.str_or(d)` `v.int_or(d)` `v.float_or(d)` `v.bool_or(d)` |
@ -430,4 +481,6 @@ s := Stos[int]() Stos[int] t Para[str, int]("wiek", 31) // ni
| `const` | stała |
| `export` | wystaw (funkcja dla programu w C) |
| `self` | sam (w metodzie: struktura, na której ją wywołano) |
| `test` | test (tylko jako `test "nazwa" { }`) |
| `as` | jako (tylko w `import x as y`) |
| `map` | mapa |