mirror of
https://github.com/Nexoniarz/Finch.git
synced 2026-11-03 08:54:25 +00:00
3ba2dcd5d6
Co-Authored-By: Claude Opus 5.5 <noreply@anthropic.com> Claude-Session: https://claude.ai/code/session_016GzNP6r8dg6WDxUVZy8wjL
433 lines
14 KiB
Markdown
433 lines
14 KiB
Markdown
# Ściąga Fincha
|
||
|
||
Cały Finch na jednej stronie. Wyjaśnienia są w [przewodnikach](../../README.pl.md#dokumentacja).
|
||
|
||
> 🇬🇧 English version: [cheatsheet.md](../en/cheatsheet.md)
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Polecenie `finch`
|
||
|
||
| Polecenie | Robi |
|
||
|---|---|
|
||
| `finch run plik.fch [argumenty…]` | skompiluj i uruchom (argumenty trafiają do programu) |
|
||
| `finch build plik.fch [-o nazwa]` | zrób program (`nazwa.exe` na Windowsie) |
|
||
| `finch ir plik.fch` | pokaż LLVM IR |
|
||
| `finch lsp` | serwer języka (korzystają z niego edytory) |
|
||
| `finch version` | wersja |
|
||
| `-l lib` | dolinkuj bibliotekę C (jak `link "lib"`) |
|
||
| `--target windows` / `linux` / `arm64` / `macos` / triple | zbuduj dla innego systemu |
|
||
| `-g` | informacje dla debuggera (gdb, lldb, Visual Studio) |
|
||
| `-O0` | bez optymalizacji |
|
||
|
||
Zmienne środowiskowe: `FINCH_PATH` (foldery z modułami), `FINCH_CC` / `CC` (kompilator C, który linkuje).
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Plik
|
||
|
||
```c
|
||
import "stdio.h" // nagłówek C
|
||
import ksztalty // moduł Fincha: ksztalty.fch
|
||
link "m" // biblioteka C albo "moje.c" / ".o" / ".a"
|
||
|
||
struct Punkt {
|
||
int x
|
||
int y = 0 // wartość domyślna
|
||
}
|
||
|
||
fn main() {
|
||
print("Cześć")
|
||
}
|
||
```
|
||
|
||
`main` to `fn main()`, `fn main() -> int` (kod wyjścia) albo `fn main([]str args)`.
|
||
Jedna instrukcja na linijkę, bez średników, `{` w tej samej linijce, bez nawiasów wokół warunków.
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Zmienne
|
||
|
||
| Kod | Znaczenie |
|
||
|---|---|
|
||
| `x := 5` | nowa zmienna, typ zgadnięty |
|
||
| `int x = 5` | nowa zmienna, typ podany |
|
||
| `int x` | zero / `""` / `[]` / `null` / wartości domyślne struktury (też struktur w niej) |
|
||
| `x = 7` | przypisanie |
|
||
| `x += 1` `-=` `*=` `/=` `%=` | zmiana |
|
||
| `const W = 640`, `const f32 G = 9.8` | stała (na najwyższym poziomie pliku; `ksztalty.W` z modułu) |
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Typy
|
||
|
||
| Typ | Przykład |
|
||
|---|---|
|
||
| `int` (= `i64`) | `42`, `-7`, `0xFF`, `1_000_000` |
|
||
| `float` (= `f64`) | `3.14`, `1e9`, `2.5e-3` |
|
||
| `bool` | `true` (prawda), `false` (fałsz) |
|
||
| `char` | `'A'`, `'\n'` |
|
||
| `str` | `"tekst\t\"w cudzysłowie\""`, `"""` kilka linii `"""` (wcięcie zamykających cudzysłowów znika) |
|
||
| `i8 i16 i32 i64` | ze znakiem, z rozmiarem |
|
||
| `u8 u16 u32 u64` | bez znaku, z rozmiarem |
|
||
| `f32 f64` | zmiennoprzecinkowe |
|
||
| `[]T` | tablica: `[1, 2, 3]`, `[]str imiona` |
|
||
| `map[K]V` | mapa: `["a": 1]`, `map[str]int ile`, `[:]` |
|
||
| `ptr[T]`, `ptr` | wskaźnik, wskaźnik bez typu |
|
||
| `Nazwa` / `modul.Nazwa` | struktura |
|
||
|
||
Znaki specjalne: `\n \t \r \0 \\ \" \'`.
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Operatory
|
||
|
||
| Priorytet | Operatory |
|
||
|---|---|
|
||
| 5 | `*` `/` `%` `<<` `>>` `&` |
|
||
| 4 | `+` `-` `\|` `^` (`+` skleja też tekst) |
|
||
| 3 | `==` `!=` `<` `<=` `>` `>=` |
|
||
| 2 | `&&` (i) |
|
||
| 1 | `\|\|` (lub) |
|
||
| jednoargumentowe | `-x` `!x` (nie) `~x` |
|
||
|
||
`x & 1 == 0` znaczy `(x & 1) == 0`.
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Sterowanie
|
||
|
||
```c
|
||
if a > b { … } else if a == b { … } else { … }
|
||
x := if a > b { a } else { b } // jako wartość: jedna wartość na gałąź, else wymagane
|
||
while x > 0 { … }
|
||
for i in 0..10 { … } // 0 … 9
|
||
for el in lista { … } // każdy element (albo znak str)
|
||
for i, el in lista { … } // razem z indeksem
|
||
for klucz, wart in m { … } // każdy wpis mapy, w kolejności dodawania
|
||
break continue return wartosc
|
||
defer sprzatanie() // uruchomi się na końcu bloku
|
||
```
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Funkcje
|
||
|
||
```c
|
||
fn dodaj(int a, int b) -> int {
|
||
return a + b
|
||
}
|
||
fn przywitaj(str imie) { // bez wyniku
|
||
print("Cześć", imie)
|
||
}
|
||
```
|
||
|
||
Parametry zachowują się jak kopie. Kolejność w pliku nie ma znaczenia. Przecinek po ostatnim argumencie jest dozwolony.
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Metody
|
||
|
||
```c
|
||
fn Punkt.przesun(int dx, int dy) { // self to Punkt, na którym wywołano (nie kopia)
|
||
self.x += dx
|
||
self.y += dy
|
||
}
|
||
fn Punkt.odleglosc() -> float { … }
|
||
|
||
p.przesun(1, 2) lista[0].przesun(1, 1) wsk_na_punkt.przesun(0, 1)
|
||
```
|
||
|
||
Także na strukturach z C: `fn Vector2.length() -> f32 { … }`.
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Błędy jako wartości
|
||
|
||
```c
|
||
fn parsuj(str s) -> int! { // ! = może się nie udać
|
||
if s.len == 0 {
|
||
return error("pusty")
|
||
}
|
||
return int(s) or { return error("to nie liczba: " + s) }
|
||
}
|
||
fn zapisz(str p, str t) -> ! { // może się nie udać, bez wyniku
|
||
try write_file(p, t)
|
||
}
|
||
```
|
||
|
||
| Kod | Przy porażce |
|
||
|---|---|
|
||
| `x := parsuj(s) or 0` | użyj 0 |
|
||
| `x := parsuj(s) or { print(err); return }` | wykonaj blok (`err`: komunikat) |
|
||
| `x := try parsuj(s)` | zakończ porażką też bieżącą funkcję |
|
||
| `fn main() -> !` | porażka wypisuje `error: …`, kod wyjścia 1 |
|
||
|
||
Funkcje wbudowane, które mogą się nie udać: `int(s)`, `float(s)`, `read_file`, `write_file`, `delete_file`.
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Struktury
|
||
|
||
| Kod | Znaczenie |
|
||
|---|---|
|
||
| `struct P { … }` | definicja (jedno pole na linijkę, `= domyślna` opcjonalnie) |
|
||
| `P(1, 2)` | utworzenie, wszystkie pola po kolei |
|
||
| `P(x: 1)` | utworzenie po nazwie, reszta domyślna/zero |
|
||
| `p.x`, `p.x = 5` | odczyt, zmiana pola |
|
||
| `b := a` | pełna kopia |
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Tablice `[]T`
|
||
|
||
| Kod | Daje |
|
||
|---|---|
|
||
| `a.len` | liczba elementów |
|
||
| `a[i]`, `a[i] = x` | element (z kontrolą zakresu) |
|
||
| `a.push(x)` | dodaj na końcu |
|
||
| `a.pop()` | zabierz ostatni i go oddaj |
|
||
| `a.insert(i, x)` | wstaw na pozycję i |
|
||
| `a.remove(i)` | usuń pozycję i i ją oddaj |
|
||
| `a.clear()` | wyczyść |
|
||
| `a.resize(n)` | długość n (nowe elementy to zera) |
|
||
| `a.find(x)` | indeks albo -1 |
|
||
| `a.contains(x)` | bool |
|
||
| `a.sort()` | posortuj (liczby, znaki, str) |
|
||
| `a.reverse()` | odwróć |
|
||
| `a.slice(s, e)` | nowa tablica z s … e-1 |
|
||
| `a.join(sep)` | `[]str` → jeden str |
|
||
| `a.ptr` | adres pierwszego elementu (dla C) |
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Mapy `map[K]V`
|
||
|
||
| Kod | Daje |
|
||
|---|---|
|
||
| `m := ["a": 1, "b": 2]` | mapa (klucze: liczby, char, bool, str) |
|
||
| `m[k]` | wartość (brak klucza: program się zatrzymuje) |
|
||
| `m[k] = v` | dodaj / zastąp |
|
||
| `m[k] += 1`, `m[k].push(x)` | brakujący klucz zaczyna od wartości domyślnej (0, `[]`, …) |
|
||
| `m.len` | liczba kluczy |
|
||
| `m.has(k)` | czy jest |
|
||
| `m.get(k, domyslna)` | wartość albo domyślna |
|
||
| `m.remove(k)` | bool: czy był |
|
||
| `m.clear()` | wyczyść |
|
||
| `m.keys()`, `m.values()` | tablice, w kolejności dodawania |
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Tekst `str`
|
||
|
||
| Kod | Daje |
|
||
|---|---|
|
||
| `s.len` | liczba bajtów (ą, ż… to 2) |
|
||
| `s[i]`, `s[i] = 'x'` | znak |
|
||
| `a + b` | sklejony tekst |
|
||
| `s.sub(a, b)` | fragment a … b-1 |
|
||
| `s.find(t)` | pozycja albo -1 |
|
||
| `s.contains(t)` | czy zawiera |
|
||
| `s.starts_with(t)`, `s.ends_with(t)` | czy zaczyna / kończy się |
|
||
| `s.split(sep)` | `[]str` |
|
||
| `s.trim()` | bez spacji na końcach |
|
||
| `s.upper()`, `s.lower()` | A–Z / a–z |
|
||
| `s.replace(a, b)` | każde a → b |
|
||
| `s.repeat(n)` | n razy |
|
||
| `s.bytes()` | `[]u8` |
|
||
| `s.ptr` | `ptr[char]` (dla C; `str` trafia też do parametru `const char *` bez zmian) |
|
||
| `==` `!=` `<` `>` | porównanie |
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Zamiana typów
|
||
|
||
| Kod | Wynik |
|
||
|---|---|
|
||
| `int(3.9)` | `3` |
|
||
| `int("42")` | `42` (zatrzymuje program, jeśli to nie liczba) |
|
||
| `int('A')` | `65` |
|
||
| `float(7)`, `float("2.5")` | `7`, `2.5` |
|
||
| `u8(300)` | `44` (zostawia najniższe bity) |
|
||
| `char(66)` | `'B'` |
|
||
| `bool(0)` | `false` |
|
||
| `str(42)`, `str(1.5)`, `str(true)`, `str('c')` | tekst (float: najkrótszy tekst, który jest tą samą liczbą) |
|
||
| `str(3.14159, 2)` | `"3.14"` (tyle cyfr po kropce) |
|
||
| `str([1, 2])`, `str(m)`, `str(punkt)` | ten sam tekst, który pokazuje `print` |
|
||
| `int("x") or 0`, `float(s) or 0.0` | liczba albo wartość zapasowa |
|
||
| `str(bajty)` | `[]u8` → tekst |
|
||
| `str(p)` | `char*` z C → tekst |
|
||
| `ptr(p)`, `ptr(16)` | wskaźnik bez typu, ze wskaźnika albo liczby |
|
||
| `int(p)` | wskaźnik → adres |
|
||
|
||
Automatycznie tylko wtedy, gdy nic nie ginie: mniejsza → większa liczba, dowolna całkowita → float, `f32` → `f64`.
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Funkcje wbudowane
|
||
|
||
| Funkcja | Robi |
|
||
|---|---|
|
||
| `print(a, b, …)` | wypisz, spacje między, nowa linia na końcu |
|
||
| `input()`, `input("Pytanie? ")` | wczytaj linijkę |
|
||
| `read_file(sciezka)` | plik → str |
|
||
| `write_file(sciezka, tekst)` | str → plik, `true`, jeśli się udało |
|
||
| `file_exists(sciezka)` | czy plik istnieje |
|
||
| `delete_file(sciezka)` | usuń plik |
|
||
| `shell(polecenie)` | uruchom polecenie, jego kod wyjścia |
|
||
| `exit(kod)` | zakończ program od razu (kończy też blok `or { }`) |
|
||
| `min(a, b, …)`, `max(a, b, …)`, `abs(x)`, `clamp(x, od, do)` | dla dowolnych liczb (twoja funkcja o tej nazwie wygrywa) |
|
||
| `error(komunikat)` | `return error("…")` w funkcji `-> T!` |
|
||
| `addr(x)` | wskaźnik na x; `addr(fn)` = callback dla C |
|
||
| `new(wartosc)` | wartość na stercie → `ptr[T]` |
|
||
| `free(p)` | oddaj ją |
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Wskaźniki
|
||
|
||
| Finch | C |
|
||
|---|---|
|
||
| `ptr[int] p` | `int *p` |
|
||
| `addr(x)` | `&x` |
|
||
| `p.value` | `*p` |
|
||
| `p.pole` | `p->pole` |
|
||
| `p[i]` | `p[i]` |
|
||
| `null` | `NULL` |
|
||
| `ptr` | `void *` |
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Pamięć
|
||
|
||
- Tablice, teksty i struktury zwalniają się same na końcu swojego bloku. Bez `free`.
|
||
- `b := a` kopiuje; wynik wywołania jest przenoszony; `return x` przenosi.
|
||
- `new(...)` + `free(...)` (często z `defer`) do list wiązanych, drzew, współdzielenia.
|
||
- Pamięć z C: funkcjami z C (`malloc` / `free`, `fclose`, …).
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Moduły
|
||
|
||
```c
|
||
import ksztalty // ksztalty.fch obok tego pliku (albo w FINCH_PATH)
|
||
ksztalty.pole(b) // jego funkcje
|
||
ksztalty.Pudlo(2, 3) // jego struktury
|
||
ksztalty.Pudlo inne // w deklaracjach
|
||
import ui/przycisk // ui/przycisk.fch: przycisk.rysuj()
|
||
import ui/przycisk as p // inna nazwa: p.rysuj()
|
||
```
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## C
|
||
|
||
| Kod | Znaczenie |
|
||
|---|---|
|
||
| `import "x.h"` | funkcje, struktury, enumy, liczbowe `#define`, zmienne globalne |
|
||
| `link "nazwa"` | libnazwa.so / nazwa.lib (najpierw pkg-config) |
|
||
| `link "plik.c"` | skompiluj własny plik C |
|
||
| `addr(mojaFn)` | funkcja Fincha jako callback |
|
||
|
||
| Typ C | Finch |
|
||
|---|---|
|
||
| `int` / `long long` / `unsigned` | `i32` / `i64` / `u32` (wg rozmiaru) |
|
||
| `float` / `double` | `f32` / `f64` |
|
||
| `char *` (parametr, wynik) | `str` |
|
||
| `char *` (pole, za wskaźnikiem) | `ptr[char]` |
|
||
| `struct X` | `X` |
|
||
| `T *` | `ptr[T]` |
|
||
| `void *`, uchwyty | `ptr` |
|
||
| `T x[N]` (w strukturze) | `[N]T` |
|
||
| `union U` | `U`: `U u`, `u.pole`, `U(pole: v)`, przez wskaźnik do C (nie przez wartość) |
|
||
| `#define N 4`, `"tekst"`, `(1u << 3)`, `((Uint64)2)` | stałe (bez makr-funkcji) |
|
||
|
||
Wynik `char *` z funkcji C to od razu `str`; struktury przez wartość działają w konwencjach System V, Windows x64 i ARM64 Linux (sprawdzone w emulatorach; macOS przez CI).
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Błędy w czasie działania (program zatrzymuje się z plikiem i linijką)
|
||
|
||
| Komunikat | Przyczyna |
|
||
|---|---|
|
||
| `division by zero` | `/` albo `%` przez 0 |
|
||
| `index 5 is out of range (the length is 3)` | `a[5]` |
|
||
| `pop() on an empty array` | `pop()` na pustej tablicy |
|
||
| `used .value on a null pointer` | `.value` / `.pole` / `[i]` przez `null` |
|
||
| `can't turn "x" into int` | `int("x")` |
|
||
| `can't read the file "…"` | `read_file` (bez `or`) |
|
||
| `the key "x" is not in the map` | `m["x"]` |
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Edytory
|
||
|
||
Kate: `editors/kate/install.sh`, potem włącz wtyczkę **LSP Client**; uruchamianie przez **Build & Run** → `finch run %f`.
|
||
Każdy edytor z LSP: `finch lsp`.
|
||
|
||
### VS Code (rozszerzenie „Finch”)
|
||
|
||
| Klawisz / akcja | Robi |
|
||
|---|---|
|
||
| ▶ / `Ctrl+F5` | uruchom plik |
|
||
| `Finch: Build This File` | zbuduj; błędy trafiają do panelu Problems |
|
||
| `F12` | idź do definicji |
|
||
| najechanie myszą | typ / sygnatura / opis |
|
||
| `Ctrl+Spacja` | podpowiedzi (po `.`: pola, metody, zawartość modułu) |
|
||
| `Ctrl+Shift+O` | funkcje i struktury w pliku |
|
||
| `main`, `fn`, `fnr`, `fnf`, `method`, `struct`, `for`, `foreach`, `forkv`, `map`, `orb`, `if`, `ife`, `while`, `input` + Tab | szablony |
|
||
| ustawienie `finch.path` | gdzie jest finch / finch.exe |
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## Enumy i `match`
|
||
|
||
```
|
||
enum Kolor { Czerwony, Zielony } enum Status { Ok = 200, Brak = 404 }
|
||
k := Kolor.Zielony int(k) Kolor(1) k == Kolor.Czerwony // tylko == i !=; Kolor(7) to błąd
|
||
fn Kolor.nastepny() -> Kolor { ... } // metody działają
|
||
|
||
match k { Czerwony -> ... Zielony -> { ... } else -> ... } // same nazwy wariantów; każdy wariant albo else
|
||
x := match n { 1, 2 -> "mało" else -> "dużo" } // wyrażenie: gałęzie tego samego typu
|
||
```
|
||
|
||
## Typy generyczne
|
||
|
||
```
|
||
fn max[T](T a, T b) -> T { ... } max(3, 9) max[float](1, 2.5) // wynika z argumentów albo zapisane
|
||
struct Stos[T] { []T elementy } fn Stos[T].dodaj(T x) { ... } // typ zawsze podaje się przy tworzeniu:
|
||
s := Stos[int]() Stos[int] t Para[str, int]("wiek", 31) // nigdy samo Stos()
|
||
```
|
||
|
||
## Biblioteka standardowa (`import nazwa`; własny plik o tej nazwie ma pierwszeństwo)
|
||
|
||
| | |
|
||
|---|---|
|
||
| `path` | `join(a, b)` `base(p)` `dir(p)` `ext(p)` `stem(p)` `parts(p)` `clean(p)` `is_abs(p)` |
|
||
| `time` | `now()` `millis()` `sleep(ms)` `date(t)` `local(t)` `format(t, fmt)` `days_in_month(r, m)` |
|
||
| `proc` | `run(cmd)` `output(cmd)` (błąd z jego wyjściem) `env(nazwa, domyślna)` `pid()` `cwd()` |
|
||
| `fs` | `read_bytes(p)` `write_bytes(p, dane)` `exists(p)` `is_dir(p)` `mkdir(p)` `list(folder)` `remove_dir(p)` `data_dir(app)` |
|
||
| `json` | `parse(tekst)` `stringify(v)` `pretty(v)` `new_text/number/bool/null/list/object` `v.get(k)` `v.at(i)` `v.set(k, x)` `v.push(x)` `v.has(k)` `v.str_or(d)` `v.int_or(d)` `v.float_or(d)` `v.bool_or(d)` |
|
||
|
||
## Słowa kluczowe
|
||
|
||
| Słowo | Po polsku |
|
||
|---|---|
|
||
| `fn` | funkcja |
|
||
| `return` | zwróć |
|
||
| `if` / `else` | jeżeli / w przeciwnym razie |
|
||
| `while` | dopóki |
|
||
| `for` … `in` | dla … w |
|
||
| `break` / `continue` | przerwij / kontynuuj |
|
||
| `true` / `false` / `null` | prawda / fałsz / nic |
|
||
| `import` / `link` | zaimportuj / dolinkuj |
|
||
| `struct` | struktura |
|
||
| `enum` | wyliczenie |
|
||
| `match` | dopasuj |
|
||
| `defer` | odłóż (na koniec bloku) |
|
||
| `or` | albo (co zrobić przy porażce) |
|
||
| `try` | spróbuj (porażkę przekaż dalej) |
|
||
| `const` | stała |
|
||
| `export` | wystaw (funkcja dla programu w C) |
|
||
| `self` | sam (w metodzie: struktura, na której ją wywołano) |
|
||
| `map` | mapa |
|