Finch/README.pl.md

Finch 🐦

Mały, zwinny, skuteczny. Język programowania na LLVM ze składnią podobną do C, na tyle prosty, że nauczysz się go w godzinę, i tak szybki jak C.

🇬🇧 English version

import "math.h"

fn przeciwprostokatna(float a, float b) -> float {
    return sqrt(a * a + b * b)
}

fn main() {
    imie := "Finch"
    print("Cześć od", imie, "!")

    for i in 1..4 {
        print(i, "→", przeciwprostokatna(float(i), 1.0))
    }
}

Dlaczego Finch

• Prosty. Bez średników, bez plików nagłówkowych, bez preprocesora. Każdą rzecz robi się na jeden sposób.
• Szybki. Kompiluje się przez potok -O2 z LLVM do kodu natywnego, bez środowiska uruchomieniowego i garbage collectora. Rekurencyjne fib(40) trwa ok. 0,19 s (clang -O2 na tym samym kodzie C: ok. 0,23 s).
• Bezpieczniejszy niż C tam, gdzie to tanie. Nie ma cichego zwężania typów ani mieszania liczb ze znakiem i bez znaku. Dzielenie przez zero i .value na null zatrzymują program czytelnym błędem, zamiast powodować niezdefiniowane zachowanie. Priorytety operatorów nie gryzą (x & 1 == 0 znaczy to, co widać).
• Błędy mówią po ludzku:

  gra.fn:3:13: error: 'y' must be i32, but this is int (use i32(...) to convert)
      3 |     i32 y = x
        |             ^
  

• Każda biblioteka C, bezpośrednio. Piszesz import "GLFW/glfw3.h" i link "glfw", i możesz z niej korzystać. Nagłówki czyta libclang, więc nie trzeba niczego deklarować ręcznie.

Szybki start

Linux x86-64, LLVM 21.

git clone https://github.com/Nexoniarz/Finch.git
cd Finch
nix-shell                           # albo zainstaluj samodzielnie LLVM 21 + libclang + cmake + ninja
cmake -S . -B build -G Ninja
ninja -C build

./build/finch run examples/hello.fn
./build/finch build examples/tour.fn -o tour && ./tour
tests/run.sh                        # 34 passed, 0 failed

Dokumentacja

Wybierz przewodnik dla siebie:

Przewodnik	Dla kogo	Polski	English
Początkujący	Nigdy nie programowałeś: uczniowie, seniorzy, ciekawscy	dla-poczatkujacych.md	for-beginners.md
Technicy	Znasz komputery, programowanie jest nowe: instalacja, cały język, biblioteki C, problemy	dla-technikow.md	for-technicians.md
Inżynierowie	Wszystko: lekser, gramatyka, AST, reguły typów, tłumaczenie na IR, import przez libclang, ABI, wnętrze	dla-inzynierow.md	for-engineers.md

Język w pigułce

Zmienne	x := 5 (typ zgadnięty) albo int x = 5
Typy	int float bool char str, z rozmiarem i8…i64 u8…u64 f32 f64, wskaźniki ptr[T] / ptr
Funkcje	fn add(int a, int b) -> int { return a + b }
Sterowanie	if / else if / else, while, for i in 0..10, break, continue
Wskaźniki	p := addr(x), p.value = 5, null
Konwersje	int(3.9), u8(x), float(n) (niejawne tylko wtedy, gdy nic nie ginie)
Operatory	+ - * / %, & | ^ << >> ~, == != < <= > >=, && || !
Współpraca z C	import "stdio.h", link "glfw"
Wypisywanie	print(a, b, c) wypisuje wszystko, oddzielając spacjami

Przykłady

Plik	Pokazuje
examples/hello.fn	najmniejszy program
examples/tour.fn	zmienne, funkcje, warunki, pętle
examples/types.fn	liczby z rozmiarem i wskaźniki
examples/c_import.fn	printf, math.h, malloc/free, stderr
examples/window.fn	okno GLFW + OpenGL
examples/llvm.fn	Finch budujący LLVM IR przez API LLVM-C

Plan rozwoju

• Lekser, parser, generowanie kodu LLVM, optymalizacja O2
• Typy, w tym liczby z rozmiarem, wskaźniki, konwersje; funkcje; if/while/for
• Czytelne błędy kompilacji; kontrole w czasie działania (dzielenie, null)
• Operatory bitowe z rozsądnymi priorytetami
• Nagłówki C przez libclang; link z pkg-config; porady przy błędach linkowania
• struct (i struktury C przez wartość)
• Tablice/wycinki z .len i kontrolą zakresu
• Pamięć: automatyczne zwalnianie na końcu bloku, defer, ręczne free dla chętnych
• Teksty: +, len, str(x); input()
• Moduły Fincha (import math)
• Informacje dla debuggera (DWARF)
• Bootstrap: kompilator Fincha napisany w Finchu

Struktura

src/        kompilator: lekser, parser, AST, codegen, import C, sterownik (C++17, ok. 2,4 tys. linii)
examples/   przykładowe programy
tests/      run/ (wzorcowe wyjście), fail/ (oczekiwane błędy), run.sh
docs/       przewodniki en/ i pl/ dla trzech grup odbiorców

Licencja

Apache License 2.0. Copyright 2026 Nexoniarz.